ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
974
سفرنامه شاردن ( فارسى )
نتيجه رسيدهام كه همواره روش حسابگرى من دقيقتر ، درستتر ، و سهل الحصولتر بوده و پيوسته مورد تحسين و آفرين بينندگان قرار گرفتهام . من بر اين اعتقادم كه هيچ جهانگرد اروپايى نمىتواند در اين گونه موارد قاطعانه اظهار نظر كند ، امّا من با بيشتر ملتها ، قبيلهها ، قومها ، آشنا و همزبان بودهام ، يا شرح زندگى و وصف روحيات برخى آنها را از زبان مردمان ثقه شنيدهام . اما جهانگردان بىتجربه براى انباشتن گزارشنامههاى خود از نوادر سرزمينهاى دور افتاده و مردمان آن ، خبرهاى نادرستى مىآفرينند ، و آنان را مستعدتر ، قابلتر و هوشمندتر از آنچه هستند معرفى مىكنند . گر چه برخى از ملل آسيا همانند ما در محاسبات خود از روش ده دهى استفاده مىكنند ، امّا بعضى اقوام را ترتيبى ديگر است ؛ زيرا بر اين باورند كه روش ده دهى براى محاسبه بقاى نامتناهى جهان كافى نيست . به عقيدهء برهمنان كه يكى از آن اقوامند جهان آن قدر قديمى است ، و چندان مىپايد كه اين روش سنجش به كار نمىآيد . از اين رو به ابداع تصاعدات صد هزارى پرداختهاند ، و هر كدام را نامى جداگانه دادهاند . نيل يكى از آنهاست ، و همان قدر كه يك برابر هزار در نظر ما ناچيز مىنمايد نيل در قياس به صد هزار به همان نسبت اندك است . اخترگران قبايلى كه به آنها اشاره شد در محاسبات خود از جداولى همانند ستين كه بسيار معقّد مىباشد استفاده مىكنند ، و چون عمل كردن با آنها مستلزم صرف وقت و دقّت زياد است غالبا دچار اشتباه مىشوند .